Bu soruları soruyorsanız, çocuğunuz için en iyisini istediğiniz için soruyorsunuz. Seçim yapmakta zorlanmak, yetersizlik değil özen göstergesidir. Aşağıdaki kriterler, kararı biraz daha rahat vermeniz için hazırlandı.
Kısa cevap: Gaziantep'te çocuk psikoloğu seçerken şunlara bakın: psikolog unvanının lisans diplomasıyla doğrulanması, çocuklarla çalışma deneyimi, ilk görüşmede sürecin ve gizliliğin sınırlarının açıklanması, velinin sürece dahil edilmesi ve gerektiğinde psikiyatriste yönlendirme yapılması. Bu beş ölçütün her birini ilk görüşmede sorabilir, kendi hissinize de güvenerek karar verebilirsiniz.
- Psikolog unvanını doğrulayın.
- Çocuklarla çalışma deneyimini sorun.
- İlk görüşmede sürecin işleyişini ve gizliliğin sınırlarını sorun.
- Veli katılımının nasıl olacağını konuşun.
- Gerektiğinde psikiyatriste yönlendirme yapılıp yapılmadığına bakın.
1. Psikolog unvanını doğrulayın
Türk Psikologlar Derneği'ne (TPD) göre psikolog unvanı, YÖK tarafından kabul edilen psikoloji lisans programlarından mezun olanlar tarafından kullanılabilir; yüksek lisans ya da doktora tek başına psikolog unvanı vermez. Bir kişinin psikolog olduğu lisans diplomasıyla doğrulanabilir; kuşku halinde diploma ve psikoterapi için gerekli eğitim sertifikaları istenebilir (TPD, Sıkça Sorulan Sorular). TPD, aynı sayfada sicil tutmadığını belirtir; yani TPD üzerinden bir psikolog sicil sorgusu yapılamaz, diploma belgesi esastır.
Diplomanın gerçekliğini kontrol etmenin pratik yolu: psikologdan barkodlu mezun belgesini göstermesini istemek. e-Devlet üzerinden diploma ve mezuniyet doğrulama hizmetleri bulunabilir; belgedeki barkod numarası, e-Devlet "Belge Doğrulama" sayfasında girilerek doğrulanabilir (e-Devlet, Belge Doğrulama).
Bir psikologdan bu belgeyi istemek, kendinizi güvende hissetmeniz için başvurabileceğiniz bir yoldur; çoğu psikolog bu isteği olağan karşılayabilir.
2. Çocuklarla çalışma deneyimini sorun
TPD Etik Yönetmeliği'ne göre psikolog yalnızca yetkinliğini elde ettiği alanda çalışır (md. 1.1); bir alanda yeterli bilgi ve deneyimi olmadığını düşünürse hizmet alacak kişiyi yetkin bir meslektaşına havale eder (md. 1.3) (TPD Etik Yönetmeliği). Bu, size sorabileceğiniz doğal bir soru açar: "Bu yaş grubuyla ve bizim yaşadığımız konuyla daha önce çalıştınız mı?"
Dürüst bir cevap "evet" ya da "bu konuda sizi başka bir meslektaşa yönlendirebilirim" olabilir; ikisi de sizin için yararlı bir bilgidir.
3. İlk görüşmede soracağınız sorular
Etik yönetmelik, psikoloğun danışanı sağaltım süreci, üçüncü şahıslarla ilgili koşullar ve gizliliğin sınırları konusunda mümkün olan en kısa sürede bilgilendirmesini ve sorularının yanıtlanması olanağını sağlamasını ister (md. 7.1(b)) (TPD Etik Yönetmeliği). Yani soru sormak sizin hakkınız. Bir listeyle gitmek işinizi kolaylaştırır:
- Çocuğumun yaşı ve durumu için nasıl bir çalışma biçimi öneriyorsunuz?
- Süreç nasıl ilerler? Görüşmeler hangi sıklıkta olur?
- Ben sürece nasıl dahil olacağım?
- Gizlilik nasıl işler; neleri benimle paylaşırsınız, neleri paylaşmazsınız?
- Süreçte neye bakarak ilerleyip ilerlemediğimizi anlarız?
- Bu konuda sizin dışınızda başka bir ruh sağlığı profesyoneline ihtiyaç olursa ne yaparsınız?
Soruların cevabı kadar, cevabın verilme biçimi de önemli: sakin mi, acele mi, soruyu geçiştiriyor mu?
4. Veli katılımı ve gizlilik
Çocuk ya da ergen henüz reşit değilse, velinin ya da velayet sahibinin onayı alınır; çocuğun özerklik hakları da olabildiğince göz önüne alınır (md. 7.1(c)) (TPD Etik Yönetmeliği). Yani velinin sürecin dışında kalması beklenmez; ama çocuğun da bir "özel alanı" vardır.
Gizlilik konusunda yönetmelik iki şeyi söyler: psikolog gizlilikle ilgili sınırları baştan açıklar (md. 3.2); gizlilik ise hizmet alanın kendine ya da başkasına zarar verme durumunda ve 18 yaş altı çocuk ya da ergenin her türlü kötüye kullanım durumunda göz ardı edilebilir (md. 3.3(d)) (TPD Etik Yönetmeliği). Bunu duymak ilk anda ürkütücü gelebilir; asıl anlamı, çocuğun güvenliğinin gizliliğin önünde olduğudur.
İlk görüşmede şuna benzer bir açıklama duymanız yararlı olabilir: "Çocuğunuzun benimle paylaştıkları ayrıntılarıyla size aktarılmaz; ama çocuğun ya da başkasının güvenliği ciddi risk altındaysa gizliliğin sınırları vardır; bu durumda nasıl ilerleneceği çocuğun güvenliği gözetilerek belirlenir." Gizlilik sınırlarının baştan açıklanıp açıklanmadığına bakmanız, kararınıza yardımcı olur.
5. Gerektiğinde psikiyatriste yönlendirme
Psikologlar ve çocuk-ergen psikiyatristleri farklı mesleklerdir. Etik yönetmeliğe göre psikolog, bir alanda yeterli bilgi ve deneyimi olmadığını düşünürse eğitim ve/veya süpervizyon alarak çalışabilir; yetkin olmadığına karar verirse hizmet alacak kişiyi yetkin bir meslektaşına havale eder (md. 1.3) (TPD Etik Yönetmeliği). Doktor değerlendirmesi istediğinizi düşünüyorsanız, bunu psikologla da konuşabilirsiniz.
Böyle bir değerlendirmeye başvurulabilecek yerlerden biri tıp fakültelerinin çocuk ve ergen psikiyatrisi klinikleridir; Gaziantep Üniversitesi Tıp Fakültesi'nde çocuk ve ergen psikiyatrisi kliniği poliklinik ve konsültasyon hizmetleri verir (Gaziantep Üniversitesi Tıp Fakültesi).
Acil durum. Çocuğunuzun kendine zarar verme riski varsa randevu beklemeyin: acil durumda 112'yi arayın ya da en yakın acil servise gidin.
Çocuğunuza ilk görüşmeyi nasıl anlatabilirsiniz?
Birçok veli bu noktada takılır. Çocuğun yaşına göre sade ve dürüst bir anlatım çoğu zaman işe yarar: "Duygularımız bazen karışır; bunlar hakkında konuşabileceğimiz biriyle tanışacağız." Çocuğa "seni düzeltmeye götürmüyorum" demek, ona hiçbir şeyinin "bozuk" olmadığını söylemenin bir yoludur. Ergenle konuşuyorsanız karar sürecine onu da katmak, direncini azaltabilir: birlikte iki üç kişiye bakıp ilk görüşmede ne hissettiğini sormak gibi. Küçük çocuklarda ise ilk görüşme öncesinde "orada oyuncaklar olabilir, birlikte bakacağız" gibi basit bir cümle yeterli olur. Hiçbir anlatım mükemmel olmak zorunda değil; önemli olan çocuğun yalnız bırakılmadığını hissetmesi.
Gaziantep'te seçim yaparken pratik noktalar
Bir kez karar verdiğinizde bunun geri alınamaz olmadığını da hatırlayın: ilk görüşmeden sonra "bu bana uymadı" demek mümkündür. Ulaşım ve saat kolaylığı, sürecin sürdürülebilirliğini etkiler: haftanın hangi günü ve saatinde gidebileceğinizi, okul çıkışı ile uyumunu önceden düşünün. Yüz yüze görüşme için klinikte çocuğa uygun bir ortam olup olmadığına bakın; mümkünse ilk görüşmeden önce odayı fotoğraflardan ya da kısa bir ziyaretle görmek çocuğun kaygısını azaltabilir. Görüşmelerin bir kısmının online yapılıp yapılamayacağını da sorabilirsiniz. Bunların hiçbiri bir "başarı kriteri" değil; bir psikoloğun iyi ya da kötü olduğunu da göstermez; yalnızca ailenizin gerçek hayatına uyup uymadığını görmenize yardımcı olur.
Bu sitedeki çocuk ve ergen psikoloğu ve oyun terapisi sayfalarında görüşmelerin nasıl işlediğini okuyabilirsiniz.
Son olarak: kendi hissinize güvenin
Kriterlerin hepsi tamam olsa bile bir şey eksik olabilir: çocuğunuzun ve sizin kendinizi rahat hissetmesi. İlk görüşmede şunlara dikkat edin: size acele ettirmeden dinlendiniz mi? Çocuğunuzun hızına saygı gösterildi mi? Anlatmadığınız bir şey için yargılanmadınız mı? Cevaplarınız "evet" ise, devam etmek için iyi bir temeliniz var. "Hayır" ise başka bir psikologla görüşmek, süreci kötü bir noktada bırakmak değil, sizin hakkınız.
Ne zaman destek aramalı?
Net bir çizgi yoktur; şu işaretler bir psikologla konuşmak için iyi bir nedendir: zorlanma birkaç haftadan uzun sürüyorsa, uyku-iştah-okul-arkadaşlık düzeni belirgin biçimde değiştiyse, çocuğunuz eskiden keyif aldığı şeylerden uzaklaştıysa ya da siz ne yapacağınızı bilemez hale geldiyseniz. Bunların hiçbiri "çocuğunuzda bir sorun var" demek değildir; yalnızca destek almak için yeterli bir sebeptir.
Sık sorulan sorular
Çocuk psikoloğunun psikolog olduğunu nasıl anlarım?
Psikolog unvanı lisans diplomasıyla doğrulanır; psikologdan barkodlu mezun belgesini göstermesini isteyebilir, barkodu e-Devlet Belge Doğrulama sayfasında kontrol edebilirsiniz (TPD, e-Devlet).
İlk görüşmeye çocuğumu da götürmeli miyim?
Bu, çalışma biçimine ve çocuğun yaşına göre değişir; randevu alırken sorabilirsiniz. Çocuk ve ergen henüz reşit değilse velinin onayı alınır (TPD Etik Yönetmeliği, md. 7.1(c)).
Görüşmede çocuğumun anlattıklarını bana söyler mi?
Psikolog gizlilikle ilgili sınırları baştan açıklar; çocuğun ya da başkalarının güvenliği söz konusuysa gizlilik göz ardı edilebilir (TPD Etik Yönetmeliği, md. 3.2 ve 3.3(d)). Bunu ilk görüşmede açıkça sorabilirsiniz.
Psikolog mu, psikiyatrist mi seçmeliyim?
Emin değilseniz bunu ilk görüşmede konuşabilirsiniz; psikolog yetkin olmadığı bir alanda süpervizyon alarak çalışabilir ya da sizi yetkin bir meslektaşına havale eder (TPD Etik Yönetmeliği, md. 1.3). Doktor değerlendirmesi isteniyorsa tıp fakültelerinin çocuk ve ergen psikiyatrisi klinikleri bir seçenektir (Gaziantep Üniversitesi Tıp Fakültesi).
Psikoloğun çocuklarla deneyimi olup olmadığını nasıl sorarım?
"Bu yaş grubuyla ve benim anlattığım konuyla daha önce çalıştınız mı?" demeniz yeterlidir; cevap "bu konuda sizi başka bir meslektaşıma yönlendirebilirim" olsa da bu dürüst bir cevaptır (TPD Etik Yönetmeliği, md. 1.3).
Kaynaklar
- Türk Psikologlar Derneği, Sıkça Sorulan Sorular (psikolog unvanı, diploma)
- Türk Psikologlar Derneği Etik Yönetmeliği (md. 1.1, 1.3, 3.2, 3.3(d), 7.1(b), 7.1(c))
- e-Devlet, Belge Doğrulama
- Gaziantep Üniversitesi Tıp Fakültesi, Çocuk Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ya da tedavi yerine geçmez.
Çocuğunuz için bir görüşme düşünüyorsanız, soru sormak için yazmanız yeterli: İletişim sayfasından ulaşabilirsiniz.
Randevu için yazın ya da arayın
Sorularınızı iletebilirsiniz. Acele yok; ilk adım sizin hızınızda atılır.